Leestijd: 19 minuten

Egypte in alle rust

Caïro en de Nijl zijn nog altijd vol geschenken, my friend

28

Door alle tumult in het Midden-Oosten is het toerisme in Egypte geïmplodeerd. Niemand wil er nog heen. Maar hoe (on)veilig of (on)aangenaam is het er nu echt? Reisjournalist Hans Bouman bezoekt de piramides van Dasjoer en middeleeuws Caïro, vaart in een traditionele dahabiya over de Nijl en aait en passant legio heilige katten.

Het is even wennen. Niemand die ‘Allemachtig prachtig!’ roept. Niks geen ‘Kijken, kijken, niet kopen!’ Zelfs niet een ‘Kijk eens wat een prachtige kattenbeeldjes, mijn vriend! Heilig dier! Special price for you.’ Zo wordt een bezoek aan de necropolis van Dasjoer een bijzondere ervaring – zowel om wat je wél ziet, als door wat er ontbreekt. Wat je wél ziet: vijf knotsen van piramides, waaronder de Rode Piramide en de Knikpiramide. Beide gebouwd voor koning Snefru, omstreeks 2600 voor Christus. Wat ontbreekt: overenthousiaste verkopers van T-shirts en made-in-China-souvenirs. Zelfs de kamelendrijver en zijn onafscheidelijke Camelus dromedarius ontbreken.

Dasjoer ligt slechts 25 kilometer ten zuiden van Caïro, maar dat is voldoende om een weldadige rust te garanderen waar je in Giza slechts van kunt dromen. Er zitten twee politiemannen op een steen te soezen, onder een luifel drinken een paar werklui een kopje thee, en ach, we nemen er nóg maar een. Alleen bij de ingang van de Rode Piramide zit een mannetje dat je graag wat historische informatie geeft, vooral als je zo vriendelijk bent geweest een paar euro neer te tellen voor een toegangskaartje. “Welnee, de piramides zijn niet gebouwd door slaven, maar door boeren. Die zaten toch maar elk jaar vier maanden lang te wachten op de volgende overstroming door de Nijl, die hun land vruchtbaar zou maken. Gedurende die vier maanden werkten ze aan de piramide van hun koning. Dat was een eer! De piramides zijn met liefde gebouwd en dat kun je zien. Slavenarbeid had nooit zoiets moois opgeleverd.”

Bij de Knikpiramide in Dasjoer is het aantal toeristen op één hand te tellen

Bij de Knikpiramide in Dasjoer is het aantal toeristen op één hand te tellen

Ook de luttele politie-agenten bij de piramides van Dasjoer hebben het rustig

Ook de luttele politie-agenten bij de piramides van Dasjoer hebben het rustig

Bij Dasjoer bouwden de Egyptenaren voor het eerst piramides met egale vlakken. Voor die tijd hielden ze het bij trappiramides, zoals die van Djoser. Natuurlijk ging dat niet in één keer helemaal goed. Bij de piramide die nu bekendstaat als de Knikpiramide zaten er een paar foutjes in het ontwerp. Daarom wordt ongeveer halverwege de hellingshoek wat minder scherp: de knik uit de naam. “Niet mooi!” vond koning Snefru. “Nieuwe bouwen!” Dus togen de boeren enthousiast aan het werk en bouwden de Rode Piramide, die later het voorbeeld zou worden voor de Grote Piramide in Giza.

Je mag de Rode Piramide in, en dat is best de moeite waard, mits je niet aan claustrofobie lijdt, niet opziet tegen de ammoniakgeur die er heerst en niet flauw doet over een beetje spierpijn, de volgende dag. Want de 60 meter lange gang naar beneden (en weer naar boven) is vrij steil en je moet flink door de knieën. “Wij noemen de piramide ook wel El Haram El Watwat,” grinnikt de gids, “oftewel de Vleermuispiramide. Die dieren gebruiken hem graag als schuilplaats en de ammoniakgeur komt van hun uitwerpselen.”

“Er is veel gebeurd in het Midden-Oosten en mensen vragen zich af hoe veilig het is voor toeristen in Egypte. Ik zou zeggen: kijk om je heen en oordeel zelf.”

Ouderwetse huistiran

Later op de dag wandelen we door middeleeuws Caïro, dat sinds 2008 autovrij is. Ayman Simman, geboren in Egypte maar sinds jaren woonachtig in Nederland, is onze gids. Hij heeft zijn eigen reisorganisatie en wil ons graag aan den lijve laten ervaren hoe het is om vandaag de dag door Egypte te reizen. “Er is de laatste jaren veel gebeurd in het Midden-Oosten, en veel mensen vragen zich af hoe veilig het is voor toeristen in Egypte. Ik zou zeggen: kijk om je heen en oordeel zelf.” Ayman voert ons langs de Bab al-Futuh (Veroveringspoort), door de Darb al-Ahmar (Rode Steeg) en de al-Mu’izz li-Din Allah Street (vernoemd naar een kalief van lang geleden).

Straatbeeld in middeleeuws Caïro

Straatbeeld in middeleeuws Caïro

In Caïro poseert men gewillig voor een foto

In Caïro poseert men gewillig voor een foto

Drukte in de smalle straten van middeleeuws Caïro

Drukte in de smalle straten van middeleeuws Caïro

Om ons heen zien we luidruchtige handelaren, zwetende sjouwers, parmantige huisvrouwen, uitgelaten schoolkinderen en moeizaam voortsjokkende oude mannen, in wier gelaat duizend-en-een verhalen staan gegroefd. De stemming is ontspannen. Geen argwanende blikken richting de westerling met zijn fotocamera. Een foto maken? De meeste mensen vinden het best, een enkeling maakt een afwerend gebaar. Opvallend: niemand vraagt om bakshish.

We strijken neer in het Lord Café, waar links en rechts op banken en stoelen tevreden heiligen spinnend hun huid likken. Ayman bestelt een waterpijp, die ik van hem geen hubbly bubbly mag noemen. “Dat heeft in Egypte een heel negatieve connotatie: met hasj. Ik rook gewoon tabak. Dat is al verslavend genoeg, haha.” Hij begint te vertellen over Nagieb Mahfoez, de Egyptische Nobelprijswinnaar voor literatuur, die opgroeide in de wijk waar we ons nu bevinden, en veel van zijn boeken hier situeerde.

“Mahfoez schiep Se El Sayyed, een ouderwetse huistiran die zijn vrouw verbood om het huis te verlaten, maar zelf wel stiekem naar de hoeren ging.”

“Mahfoez betekent nog altijd veel voor de Egyptenaren, ook als ze geen boeken lezen. Hij schiep het beroemde personage Se El Sayyed, een ouderwetse huistiran die zijn vrouw verbood om het huis te verlaten, maar zelf wel stiekem naar de hoeren ging. Se El Sayyed is representatief voor veel Egyptische mannen – vroeger, en soms ook nog vandaag de dag. Maar wanneer tegenwoordig een man zich al te dictatoriaal opstelt tegen zijn vrouw, is de kans groot dat ze hem uitlacht en roept: ‘Zeg, we gaan toch niet Se El Sayyed spelen, hè?’ Ook Egyptische vrouwen laten niet meer alles over hun kant gaan.”

Detail van het plafond in de madrassa annex moskee annex mausoleum van Sultan Al-Zahir Barquq

Detail van het plafond in de madrassa annex moskee annex mausoleum van Sultan Al-Zahir Barquq

Hijs de zeilen: de traditionele dahabiya is klaar voor vertrek

Hijs de zeilen: de traditionele dahabiya is klaar voor vertrek

Geen discodreun

De wind bolt de zeilen, de zon spiegelt zich in het water en de scheepslui gooien de trossen los. Nee, dit is geen zin uit een jongensboek, maar een vrij nauwkeurige beschrijving van wat zich thans voor mijn ogen afspeelt. Na een dag in Caïro beginnen we nu aan het echte doel van onze reis: een cruise over de Nijl in een traditionele dahabiya. Dat is een Egyptisch zeilschip naar 19de-eeuws ontwerp, maar voorzien van 21ste-eeuws comfort zoals airco, stromend water en een koelkast vol ijskoude dranken.

Een paar jaar geleden heeft Ayman er drie laten bouwen – omdat hij de varende flatgebouwen die doorgaans worden ingezet bij Nijlcruises helemaal zat was. “Natuurlijk, als je je bij voorkeur omringt met veel landgenoten en ’s avonds graag met hen karaoke zingt, aan verkleedpartijen meedoet en de disco induikt, dan is dat ideaal. Maar wil je de Nijl echt beleven, dan moet je het kleinschaliger aanpakken.” En jawel, ons schip, de Loulia, is kleinschalig. Ze meet zeven bij veertig meter, heeft zes hutten en biedt plaats aan twaalf passagiers. Wie voor een cruise per dahabiya kiest, ruilt de dreunende discoklanken in voor het geklater van Nijlwater, het gezoem van cicaden, het gepruttel van de waterpijp en het gesnater van rondvliegende watervogels. Oké, en het gebrom van de generator, maar willen we vanavond genieten van een koud biertje of niet?

El Hegez is een vredig dorpje aan de Nijl

El Hegez is een vredig dorpje aan de Nijl

Goedgeluimde hoogbejaarde inwoner van El Hegez

Goedgeluimde hoogbejaarde inwoner van El Hegez

Een van de jongste inwoners van El Hegez

Een van de jongste inwoners van El Hegez

De volgende ochtend meren we om half zeven aan bij het dorpje El Hegez. Moeders met baby’s, spelende kinderen, jochies op ezeltjes, boeren op het land – hoe vredig wil je het hebben? Abdullah, een van de gidsen die voor Ayman werkt, leidt ons rond. Hij legt uit dat het boerenland sinds de bouw van de Aswandam niet langer door het Nijlwater wordt overstroomd en vruchtbaar gemaakt. Daarom wordt tegenwoordig gebruik gemaakt van kunstmest. En natuurlijk is er een slim irrigatiesysteem: een uitgebreid netwerk van bevloeiingskanaaltjes, waarin grote stenen worden geplaatst, die bepalen welke kant het water op stroomt. Er wordt alfalfa geteeld, dat bestemd is als veevoer, en daarnaast suikerriet en mango’s.

“Zie je daar die vogels rondscharrelen op de ruggen van de koeien? Dat zijn koereigers. We noemen ze ook wel boerenvrienden. De reigers leven van de insecten die ze uit de huid van de koe pikken. Mooi samenwerkingsverband.” We passeren een ‘steenfabriek’: een grote verzameling uit rivierklei vervaardigde stenen, die worden opgestapeld tot een soort huis met ventilatieopeningen. “Als het bouwwerk af is, wordt binnenin een vuur gestookt van teer en melasse,” vertelt Abdullah. “Dat blijft wel een week branden. Daarna zijn de stenen rood geworden: ze zijn gebakken en klaar voor gebruik.”

Gids Abdullah verklaart de hiërogliefen in de grafkamers van de oude stad Nekheb

Gids Abdullah verklaart de hiërogliefen in de grafkamers van de oude stad Nekheb

Nooit ontrouw geweest

We leggen aan in El-Kab. Hier zijn ze bezoek gewend. Hoog tijd voor karaoke! Vanaf de kade worden we door tientallen kinderen toegezongen: ‘Frère Jacques, frère Jacques, dormez vous?’ Zodra we aan land zijn, worden we bestormd door jeugdige verkopertjes die allemaal dezelfde mandjes in de aanbieding hebben. Wij zijn hun vrienden en krijgen allemaal een heel speciale prijs. Is dat niet allemachtig prachtig? En denk erom, niet alleen maar kijken hè. Kopen!

Niet ver van El-Kab bevinden zich de restanten van de oude stad Nekheb. Opnieuw is Abdullah onze gids. Hij voert ons naar een aantal grafkamers en legt de wandtekeningen en bijbehorende hiërogliefen uit. “Kijk, deze man laat ons weten dat hij zijn hele leven niet ontrouw is geweest en zelfs nooit heeft gemasturbeerd. En hier hebben we iemand die bier of wijn krijgt aangeboden, maar beleefd weigert. Ja, ook in faraonische tijden was alcohol al verboden. Maar niet iedereen hield zich aan had verbod.” Abdullah gaat naar een andere tekening. “Deze man zegt juist: ja, geef mij maar drank. Ik houd van drinken. Ik drink graag heel veel. Dat was natuurlijk bedoeld als voorbeeld van hoe het niet moest.” Abdullah kijkt ons aan. We knikken vroom.

Wandtekeningen in de grafkamers van Nekheb

Wandtekeningen in de grafkamers van Nekheb

In Edfu bevindt zich de best bewaarde cultustempel van Egypte, gewijd aan de god Horus

In Edfu bevindt zich de best bewaarde cultustempel van Egypte, gewijd aan de god Horus

Jawel, er zijn zekerheden in het leven: wie Egypte bezoekt, bezoekt Luxor

Jawel, er zijn zekerheden in het leven: wie Egypte bezoekt, bezoekt Luxor

Een aantal kilometers stroomopwaarts, halfweg Luxor en Aswan, ligt Edfu. Hier bevindt zich de best bewaarde cultustempel van Egypte, gewijd aan de god Horus. U weet wel: die god met die valkenkop. Terwijl ik rondscharrel in de omgeving van de indrukwekkende tempel, word ik benaderd door een mannetje dat zelfgemaakte kattenbeeldjes in de aanbieding heeft. “Weet u wel dat katten heilig zijn, hier in Egypte?” Na een kwartiertje gemoedelijk onderhandelen ben ik een parmantige, groengekleurde heilige rijker. Ik spin van tevredenheid.

De wonderen van Thebe

“Waar kom je vandaan, my friend?”
“Heb je zin in een calèche-ritje, my friend? Kost bijna niks!”
“Laten we een mooie maar spotgoedkope tocht over de Nijl gaan maken met mijn falukka, my friend!”
“Weet je wat wij morgen samen gaan doen, my friend? De Westoever bezoeken! Bodemprijsje!”
“Kijk eens wat een leuke beeldjes, my friend. Helemaal niet duur! Wist je dat katten in Egypte…”
Oh, wat heb ik ze de afgelopen dagen gemist, mijn Egyptische vrienden, die weten dat niets een Hollander blijer maakt dan een special price. In Luxor zijn ze echter ruimschoots aanwezig.

“Zin in een calèche-ritje, my friend? Kost bijna niks!”

“Zin in een calèche-ritje, my friend? Kost bijna niks!”

Logisch, 55 procent van de bevolking leeft hier van het toerisme en nog eens 20 procent heeft toerisme als nevenactiviteit. De lokale overheid probeert de bevolking ervan te overtuigen dat het al te enthousiast bespringen van toeristen averechts werkt, maar natuurlijk verander je zo’n bedrijfsstrategie niet van de ene dag op de andere.

Wie Egypte bezoekt, bezoekt Luxor, en wie Luxor bezoekt, bezoekt de Westoever. Jawel, er zijn heus wel zekerheden in het leven. Op de Westoever van de Nijl, recht tegenover Luxor, bevindt zich de necropool Thebe, het gebied waar de koningen en koninginnen zich lieten begraven. “Van ongeveer 3000 tot 2300 voor Christus waren piramides in de mode,” vertelt Amal, de energieke vrouwelijke gids die ons breed gesticulerend rondleidt. “Maar die bleken evenzovele uitnodigingen aan grafrovers te zijn, dus lieten latere koningen zich op minder herkenbare wijze begraven in de heuvels van Thebe.”

Terwijl ze ons rond voert door de Vallei der Koningen en de Vallei der Koninginnen, vertelt Amal ons het spannende verhaal over de ontdekking van de graftombe van Toetanchamon, in 1922. “Archeoloog Howard Carter was al jaren op zoek naar het graf, maar telkens zonder succes. Zijn financier, Lord Carnarvon, stond op het punt de stekker uit het onderzoek te trekken, toen men op een aantal traptreden stuitte. Zouden die toegang bieden tot de tombe?”

In de necropool in de heuvels van Thebe lieten koningen en koninginnen zich begraven

In de necropool in de heuvels van Thebe lieten koningen en koninginnen zich begraven

Dat bleek inderdaad het geval, en nadat Carter en Carnarvon hadden vastgesteld dat het graf gevrijwaard was gebleven van rovers, werd besloten dat de tombe op 26 november officieel zou worden geopend. “De enorme hoeveelheden goud en andere kostbaarheden die werden aangetroffen, verbijsterden iedereen. Het dodenmasker van Toetanchamon behoort tot de beroemdste schatten ter wereld. Pas later werd ontdekt dat Carter en Carnarvon zich de nacht voor de officiële opening toegang tot de grafkamer hadden verschaft en de nodige kostbaarheden hadden meegenomen. Grafrovers zijn hier van alle tijden.”

“Op de mummie van koning Toetanchamon vonden ze een boodschap: ‘Wie de slaap van de Farao verstoort, zal door de vleugels van de dood worden beroerd.’”

De vloek van de mummie

’s Avonds wandel ik door de straatjes van Luxor en laat me door een vriendelijke calèchebestuurder, die zich voorstelt als Ahmed, overhalen tot een tochtje langs de Corniche, de Nijlboulevard. We vertellen elk over ons beroep: hij is op zoek naar klanten, ik naar verhalen.
“Ben je vandaag in de grafkamer van koning Tut geweest, my friend?”
“Inderdaad. Jammer dat fotograferen er verboden is.”
“Je bent een dapper man.”
“Nee hoor, ik heb mij keurig aan het verbod gehouden.”
“Je weet toch van de vloek van de mummie?”
“Ik kijk dat soort films nooit.”
“Op de mummie van koning Tut vonden ze een boodschap: ‘Wie de slaap van de Farao verstoort, zal door de vleugels van de dood worden beroerd.’”
“Om grafrovers af te schrikken, waarschijnlijk?”
“Vijf maanden later stierf Lord Carnarvon na een muggenbeet, opgelopen in de tombe. Precies op dat moment gingen in Caïro alle lichten uit. Een andere financier, George Gould, stierf aan longontsteking, nadat hij in het graf kou had gevat. Carters secretaresse overleed onder raadselachtige omstandigheden in Engeland. Archeoloog Hugh White hing zich op. En zo zijn er nog meer voorbeelden…”
“Zeg Ahmed, wethouder voor toerisme, is dat niks voor jou?”
Ahmed schatert het uit. “Een mooi verhaal, speciaal voor jou, my friend. Vertel je landgenoten dat ze naar Egypte moeten komen: het land van duizend verhalen.”
“Plus dat van jou.”
“Oh ja, dat maakt eh…”
“Precies. Daar komen we wel de nodige nachtjes mee door.” «

Een dahabiya is een zeilschip naar 19de-eeuws ontwerp, maar voorzien van 21ste-eeuws comfort

Een dahabiya is een zeilschip naar 19de-eeuws ontwerp, maar voorzien van 21ste-eeuws comfort

Een Nijlcruise à deux op een dahabiya boek je vanaf 175 euro per nacht

Een Nijlcruise à deux op een dahabiya boek je vanaf 175 euro per nacht

Logeren in Egypte
Giza: Het Mena House Hotel (2pk v.a. € 128) biedt kamers met uitzicht op de Grote Piramides! Dit stijlvolle hotel stamt uit 1869, was oorspronkelijk een paleis en ligt te midden van weelderige tuinen. Natuurlijk logeerden hier in de loop der jaren talloze beroemdheden. De Nijl: Reis je met een traditionele dahabiya, dan zijn alle maaltijden inbegrepen – soms aan boord, soms aan de oever in de vrije natuur. De maaltijden zijn gevarieerd (vlees, vis, vegetarisch) en verrukkelijk. De Zekrayaat heeft tweepersoonshutten (va. € 175) met airco en badkamertje. De twee suites aan boord (va. € 215) hebben bovendien een eigen balkon. Luxor: Het Sofitel Old Winter Palace Hotel (2pk v.a. € 200) is gelegen aan de Corniche, dus direct aan de Nijl. Een traditioneel Victoriaans hotel uit 1886 met een prachtige achtertuin, inclusief zwembad en terrassen. Everybody who was somebody logeerde hier – en nog steeds!
Sofitel Old Winter Palace Hotel, Luxor

Sofitel Old Winter Palace Hotel, Luxor

Eten & drinken in Egypte
Caïro: Aan de voorkant van het Abla Barbecue Restaurant (Cairo-Alexandria Desert Road) trotseren dappere koks de rook die opstijgt vanaf de gigantische barbecues, aan de achterkant genieten de gasten van hun reusachtige porties. De sfeer is ongedwongen en de tarieven beginnen bij enkele euro’s (iets dat voor alle hier genoemde eet- en drinkgelegenheden geldt). El Ahd El Gedid (Khan El Khalili Markt) heeft mooie geschilderde collages aan de muren en heerlijk eten op de borden. Auberginedip, yoghurtsalade met komkommer, gevulde wijnbladeren, linzensoep, fatta (rijstsoep met vlees), Egyptische pizza – het is er allemaal. Even iets verkoelends drinken of een ontspannen waterpijpje roken kan bij Lord Café (Muizz Li Din Allah) in het middeleeuwse hart van de hoofdstad. Vanaf de wanden staren portretten van Egyptische beroemdheden je aan. Luxor: Sofra (90 Mohamed Farid street) is Ayman Simmans eigen restaurant, met aangenaam dakterras. Een ruime keuze aan Egyptische mezze. En: je kunt er een workshop Egyptisch koken volgen (wat we ons uiteraard geen tweemaal lieten zeggen).
Restaurant El Ahd El Gedid, Caïro

Restaurant El Ahd El Gedid, Caïro

Nieuwsbrief: € 0,-
De mooiste reisverhalen van de beste reisjournalisten in je mailbox? Meld je aan voor de maandelijkse nieuwsbrief.